Wysiłek psychiczny
Odpowiada temu zmniejszenie wysiłku psychicznego przy wykonywaniu czynności nawykowej, w porównaniu z wydatkiem energii niezbędnej do wykonania analogicznej czynności przed przejściem jej w stan nawyku. Zmniejszona kontrola świadomości prowadzić może do zesztywnienia, wskutek czego czynność nawykowa ma tendencję do przebiegania zawsze w ten sam sposób (stereotypowość nawyku). Jednak niektórzy autorzy, jak np. P. Guillaume, przeczą jakoby sztywność była nieodłączną cechą wszelkich nawyków. Twierdzą oni, iż może nawet posiadać plastyczność, pozwalającą mu dostosować się do zmienionych sytuacji'. Niektórzy dopatrują się istnienia typowych nawyków wyłącznie w sferze ruchowej, gdzie powstawanie automatyzmów łatwo rzuca się w oczy. Inni, oprócz nawyków ruchowych, wymieniają takie nawyki umysłowe. Jako produkt wychowania nawyk rzadko występuje sam, jako wytwór "czysty", częściej zmieszany on jest z innymi mechanizmami psychicznymi.